Thứ Hai ngày 04/7/2022 Nhiệt liệt chào mừng Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam 18-5: "Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo – Đẩy nhanh quá trình phục hồi, phát triển kinh tế - xã hội" Cấu trúc Cổng Đăng nhập
Tin tức - Sự kiện: Chuyển đổi số
Cập nhật: Thứ Hai, ngày 01/11/2021

Kết nối thư viện số: Những bước đi đầu tiên
Tuy Trung tâm Tri thức số, nơi kết nối sáu thư viện số của các trường đại học, được coi là dấu mốc quan trọng đối với ngành thư viện Việt Nam nhưng để hệ thống này có thể thực sự là một nguồn dữ liệu giáo dục hữu ích, các trường cần gắn kết “liên thông” với “mở”.
Giao diện trang chủ Trung tâm Tri thức số.
Giải quyết vấn đề dữ liệu phân tán
 
Vào đầu tháng 10 vừa qua, lần đầu tiên một hệ thống kết nối các thư viện số đại học trong nước đã được ra mắt. Đây là kết quả sau bốn năm nghiên cứu về công nghệ tìm kiếm và tích hợp dữ liệu của Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội, Liên chi hội các Thư viện Đại học khu vực phía Bắc (NALA) và Công ty Cổ phần Tư vấn và Tích hợp Công nghệ D&L.
 
Bước đầu, Trung tâm Tri thức số gồm có sáu đơn vị thành viên là: Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội (VNU-LIC), Thư viện Trung tâm Đại học Quốc gia TP.HCM, Thư viện Tạ Quang Bửu của trường Đại học Bách khoa Hà Nội, Thư viện trường Đại học Thủy lợi, Thư viện trường Đại học Lâm nghiệp và Trung tâm Thông tin Thư viện trường Đại học Phenikaa.
 
Với trung tâm này, thay vì phải truy cập vào từng website khác nhau, giờ đây chỉ cần một lệnh tìm kiếm, người dùng có thể truy xuất dữ liệu của toàn bộ các thư viện thành viên. Quan trọng hơn, người tìm kiếm sẽ dễ dàng có được bức tranh toàn cảnh về chủ đề và lĩnh vực theo nhu cầu, đồng thời tìm kiếm nhanh chóng và chính xác siêu dữ liệu và toàn văn từ các kho tri thức số như: luận văn, luận án, kết quả nghiên cứu, sách, giáo trình thuộc mọi lĩnh vực khoa học… tùy theo chính sách và mức độ chia sẻ của từng thư viện tham gia.
 
“Những lợi ích của việc kết nối thư viện sẽ vô cùng lớn. Nó không chỉ giúp cho việc khai thác tri thức thuận tiện hơn, đảm bảo cho việc tự học, tự nghiên cứu cho người dùng; mà còn giúp tiết kiệm chi phí bổ sung tài liệu; quảng bá kết quả đào tạo và nghiên cứu của các trường đại học; hạn chế đạo văn, tăng cường đạo đức khoa học cũng như hỗ trợ cho công tác xếp hạng đại học, thư viện”, TS. Nguyễn Hoàng Sơn - Giám đốc Trung tâm Thông tin - Thư viện ĐH Quốc gia Hà Nội - một trong các đơn vị chịu trách nhiệm vận hành Trung tâm Tri thức số, cho biết.
 
Song muốn tham gia vào hệ thống, các thư viện phải đáp ứng tiêu chuẩn kết nối mở, trong khi hiện tại ở Việt Nam, cách “mạnh ai người nấy làm” và làm theo tiêu chuẩn “đóng” vẫn phổ biến ở các thư viện trong nước, chuyên gia Lê Trung Nghĩa (Ban Tư vấn Phát triển giáo dục mở, Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam) cho hay. “Nếu các phần mềm, công cụ quản lý tài nguyên của các thư viện không tuân thủ theo một chuẩn kết nối thì mỗi nơi sẽ như một ‘pháo đài’, không thể làm được gì cả”, ông nói thêm.
 
Bởi vậy, sau khi cân nhắc tình hình thực tế tại các thư viện trong nước, đơn vị hỗ trợ kỹ thuật cho trung tâm đã quyết định chọn phần mềm tìm kiếm tập trung mã nguồn mở Vufind và giao thức OAI-PMH - một tiêu chuẩn toàn cầu trong việc thu thập dữ liệu thông tin - để kết nối các thư viện. “Khá nhiều thư viện trong nước đã sử dụng phần mềm đáp ứng tiêu chuẩn này, ví dụ như các thư viện đang sử dụng phần mềm DSpace như Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Quốc gia Hà Nội. Vì vậy, sử dụng chuẩn OAI-PMH là nhanh nhất với thực trạng các thư viện tại Việt Nam”, ông Hoàng Dũng - Tổng giám đốc D&L Corp - đơn vị hỗ trợ kỹ thuật cho Trung tâm Tri thức số - cho biết.
 
Cái hay của việc sử dụng giao thức OAI-PMH nằm ở chỗ, giao thức này có tính tổng quát và độ linh hoạt cao cho phép thu thập các bộ dữ liệu theo nhiều kiểu mẫu với metadata mô tả khác nhau. Khi click vào kết quả tìm kiếm trên website của trung tâm, hệ thống kết nối sẽ điều hướng bạn đọc sang trang thư viện số của trường đại học đang sở hữu tài liệu đó để khai thác theo đúng chính sách phân quyền mà thư viện đó đã thiết lập. “Do Trung tâm tri thức số chỉ thu thập metadata chứ không thu thập tệp tin số, vậy nên thư viện số của các trường đại học trong hệ thống vẫn có toàn quyền quản trị với tệp tin của mình. Với mô hình và nguyên tắc hoạt động như vậy, hệ thống liên kết này không làm ảnh hưởng đến các thư viện”, ông Dũng cho biết.
 
Với giao thức này, việc kết nối nhiều thư viện hơn nữa trong tương lai sẽ không gặp khó khăn về mặt công nghệ. Đây cũng chính là mục tiêu mà những người đứng sau vận hành trung tâm này hướng đến. “Trong tương lai, chúng tôi mong muốn sẽ mở rộng mạng lưới và không chỉ liên kết với tất cả các thư viện số đại học trên cả nước mà còn cả thư viện số quốc gia, thư viện số công cộng và thư viện số chuyên ngành trong nước và toàn cầu”, TS. Hoàng Sơn chia sẻ.
 
Nhưng họ còn ấp ủ những tham vọng lớn hơn nữa. “Về lâu dài, hệ thống phải có nhiều dữ liệu hơn và phải có những dịch vụ kèm theo tốt hơn, không chỉ đơn thuần tìm kiếm và truy cập dữ liệu. Chúng tôi hy vọng có thể xây dựng được một hệ sinh thái, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, có hệ thống chatbot, gợi ý, tìm kiếm và sắp xếp kết quả phù hợp cho từng người. Để đến được bước này thì sẽ còn rất nhiều khó khăn, nhưng đó là những dịch vụ rất cần được đầu tư trong tương lai khi quản lý thư viện số”, TS. Hoàng Sơn cho biết.
 
Cần hướng đến tài nguyên giáo dục mở
 
Dù quy mô hiện tại của Trung tâm Thư viện số vẫn còn khá khiêm tốn, nhất là khi đặt cạnh các dự án “khủng” kết nối hàng ngàn thư viện, phòng trưng bày, viện bảo tàng với hàng chục triệu tài liệu số như dự án Open AIRE hay Europeana ở châu Âu, song theo đánh giá của chuyên gia Lê Trung Nghĩa, việc lần đầu tiên có một hệ thống liên kết các thư viện trong nước như vậy là “đã làm được một bước mà từ xưa đến nay chưa từng làm được”.
 
Thư viện của Đại học Quốc gia Hà Nội. Ảnh: afamily.com
 
Từ góc độ của một người nghiên cứu về khoa học mở, ông cho rằng, hệ thống liên thông thư viện là tiền đề tốt để đi đến bước tiếp theo là tài nguyên giáo dục mở - một xu hướng phổ biến trên thế giới hiện nay. “Việc liên thông thư viện sẽ còn thu được nhiều giá trị hơn nữa nếu đi cùng với ‘mở’”, ông nói và nhấn mạnh đến lợi ích cho mọi bên tham gia: tài nguyên giáo dục mở sẽ đảm bảo mọi sinh viên có truy cập tức thì và không giới hạn tới nội dung khóa học; có thể lựa chọn đối tác công nghệ thay vì bị khóa trói vào một nền tảng hoặc hệ thống nhất định; có khả năng để sử dụng, sửa đổi, và tùy biến thích nghi các tư liệu đang có mà không cần có sự cho phép bản quyền (vì đã được các tác giả cho phép trước),... Đối với các cơ sở giáo dục, việc dạy học sẽ được cải thiện vì những người hướng dẫn có thể tùy biến thích nghi các tư liệu khóa học cho các mục đích học tập.
 
Vậy nhưng làm thế nào để có thể “mở”? “Thực ra nếu muốn đi theo con đường tài nguyên giáo dục mở thì khuyến nghị về tài nguyên giáo dục mở của UNESCO năm 2019 đã hướng dẫn chi tiết năm việc phải làm là: xây dựng năng lực của các bên tham gia đóng góp để tạo lập truy cập, sử dụng, tùy biến thích nghi và phân phối lại tài nguyên giáo dục mở; phát triển chính sách hỗ trợ; khuyến khích tài nguyên giáo dục mở chất lượng bao hàm toàn diện và công bằng; sáng tạo các mô hình bền vững cho tài nguyên giáo dục mở; và tạo thuận lợi cho hợp tác quốc tế”, ông Lê Trung Nghĩa cho biết, “chỉ cần bám chặt vào những hướng dẫn đó và điều chỉnh tùy theo điều kiện của mình”.
 
Thực tế, một số thư viện đại học đã ý thức được xu hướng mở và đang hướng đến mục tiêu này. Theo TS. Nguyễn Hoàng Sơn, thư viện của Đại học Quốc gia Hà Nội hiện đã mở gần như 100% kho tài liệu nội sinh của mình gồm luận văn, luận án, kết quả nghiên cứu, để người dùng có thể truy cập miễn phí. Nhờ đẩy mạnh số hóa các tài liệu trong vòng 10 năm qua, kho tài liệu nội sinh của thư viện đã xếp hạng 54 trong tổng số 3803 kho tài nguyên số nội sinh toàn cầu theo đánh giá năm 2021 của Cybermetrics Labs. Đồng thời, việc chủ động mở kho tài nguyên phong phú cũng giúp tăng chỉ số trích dẫn cho các nhà nghiên cứu trong trường.
 
Những nỗ lực này mới chỉ là một phần của mở. “Tôi nghĩ câu chuyện tới đây là phải tiếp tục nâng cao nhận thức và tăng cường năng lực bởi vì, hệ thống bây giờ mới được một chiều là thả dữ liệu vào cho người dùng đọc. Nhưng tài nguyên giáo dục mở lại không phải như thế - nó là thứ mà người sử dụng được quyền chỉnh sửa bản gốc, tương tác hai chiều”, chuyên gia Lê Trung Nghĩa nói. “Do đó việc quản lý cũng sẽ phải rất khác, chẳng hạn phải có DOI (digital object identifier - một số xác định đường dẫn link vĩnh cửu) cho các tài liệu số - thứ mà Việt Nam chưa có chỗ nào quản lý. Bởi vậy, câu chuyện này có lẽ còn là một chặng đường dài và phải vài năm nữa mới làm được đến như vậy”.
 
Và để việc liên thông và mở phát huy hiệu quả cao nhất, chuyên gia Lê Trung Nghĩa cũng nhấn mạnh, “điều tối cần thiết là phải tập trung vào làm rõ các quyền bản quyền và chuẩn hóa nội dung/dữ liệu sẽ được tập hợp trên nền tảng đó từ các cơ sở khác nhau. Các bước triển khai để xuất bản nội dung/dữ liệu lên nền tảng số, mở đó phải rõ ràng và tạo điều kiện thuận lợi để từng bên cung cấp nội dung có được lựa chọn như họ mong muốn nhưng vẫn tuân thủ việc chuẩn hóa đó. Ngoài ra, để nền tảng số mở đó phát huy tác dụng, nó cần phải được chính sách, đặc biệt là chính sách cấp phép mở, ở mức quốc gia tạo thuận lợi”.
 
Để tìm kiếm các tài liệu trong Trung tâm Tri thức số, truy cập vào website: http://digitalknowledgehub.nala.edu.vn/ hoặc http://digitalknowledgehub.vnu.edu.vn/
https://most.gov.vn/
Tin, bài cùng lĩnh vực
Đà Nẵng đưa vào sử dụng Cổng chuyển đổi số (29/6/2022)
Chuyển đổi số cần lấy dữ liệu là trung tâm (28/6/2022)
Ra mắt Nền tảng Điều phối xử lý sự cố an toàn thông tin mạng quốc gia (27/6/2022)
Doanh nghiệp nhỏ và vừa mạnh dạn chuyển đổi số (23/6/2022)
Tương lai của Fintech vì sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (23/6/2022)
Số hóa mạnh mẽ, đổi mới sáng tạo là chìa khóa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế (22/6/2022)
Hội thảo “Chuyển đối số để hướng tới xã hội không dùng tiền mặt” (21/6/2022)
Doanh nghiệp giảm 30% lao động nhờ chuyển đổi số (20/6/2022)
Nền tảng chia sẻ dữ liệu quốc gia sẽ đạt tối thiểu 150 triệu giao dịch vào 2025 (15/6/2022)
Kinh nghiệm chuyển đổi số từ địa phương (15/6/2022)
Khi hợp tác xã chuyển đổi số, bán hàng online (14/6/2022)
Hội thảo quốc gia về chuyển đổi số báo chí Việt Nam (14/6/2022)
Chuyển đổi số tạo nên một môi trường kinh doanh nông sản lành mạnh (14/6/2022)
Chuyển đổi số - nền tảng cho phát triển bền vững (09/6/2022)
Chuyển đổi số trong đào tạo nghề cơ khí chế tạo: một số vấn đề và giải pháp thực hiện cơ bản (26/5/2022)
Bộ TT&TT ban hành chỉ số đánh giá về chuyển đổi số (25/5/2022)
Chuyển đổi số về đo lường trong hạ tầng chất lượng quốc gia (23/5/2022)
Lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm trong Chuyển đổi số (18/5/2022)
Chuyển đổi số phải thực chất, hiệu quả, tuyệt đối tránh hình thức (28/4/2022)
Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam 2022: Thêm hạng mục dành cho giải pháp nước ngoài (26/4/2022)
Ngày 10 tháng 10 hằng năm là Ngày Chuyển đổi số quốc gia (25/4/2022)
Nhật ký điện tử - công cụ chuyển đổi số trong sản xuất nông nghiệp (20/4/2022)
Chuyển đổi số, phát triển sản xuất thông minh: Doanh nghiệp cần sự đồng hành (20/4/2022)
Chuyển đổi số, chính quyền số và đô thị thông minh đáp ứng yêu cầu phát triển (19/4/2022)
Diễn đàn cấp cao chuyển đổi số mở rộng quy mô khu vực (15/4/2022)
Khởi động chương trình bồi dưỡng chuyển đổi số (07/4/2022)
PC Quảng Trị nỗ lực trở thành doanh nghiệp số (06/4/2022)
Tỷ trọng kinh tế số đạt 20% GDP vào năm 2025 (06/4/2022)
Chuyển đổi số để tăng năng suất và bứt phá (04/4/2022)
Đẩy mạnh hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số (29/3/2022)
Ủy ban Quốc gia về chuyển đổi số ban hành Kế hoạch hành động năm 2022 (22/3/2022)
Doanh nghiệp nắm bắt cơ hội chuyển đổi số (21/3/2022)
TP Hồ Chí Minh ra mắt Cổng thông tin chuyển đổi số (21/3/2022)
Đến cuối năm 2022, trên 90% người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử (18/3/2022)
Sáu nhiệm vụ chuyển đổi số năm 2022 (11/3/2022)
Để người dân, doanh nghiệp thụ hưởng trực tiếp lợi ích của chuyển đổi số (09/3/2022)
Đô thị thông minh: Lợi thế đầu tư (04/3/2022)
Kinh tế số và khát vọng hùng cường (04/3/2022)
Đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia (03/3/2022)
Làm chủ công nghệ lõi trong nền kinh tế số (02/3/2022)
Thúc đẩy phát triển và sử dụng các nền tảng số quốc gia phục vụ chuyển đổi số (01/3/2022)
Tạo đà bứt phá phát triển thương mại điện tử (28/02/2022)
Thanh niên nông thôn tiên phong chuyển đổi số (14/02/2022)
Thủ tướng Phạm Minh Chính: Nỗ lực xây dựng thành công cơ sở dữ liệu lớn về người dân, thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia (21/01/2022)
Chuyển đổi số trong nông nghiệp: Những kỳ vọng khả quan (21/01/2022)
Cả 63 tỉnh, thành phố ứng dụng Zalo trong quá trình chuyển đổi số (10/01/2022)
Phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư phục vụ chuyển đổi số quốc gia (10/01/2022)
Định hướng phát triển kinh tế số, khoa học và đổi mới sáng tạo (05/01/2022)
Chính quyền điện tử lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm (31/12/2021)
Chuyển đổi số trong nông nghiệp là xu hướng tất yếu (28/12/2021)
Tải ứng dụng Khai báo y tế toàn dân NCOV
Ứng dụng trên IOS Ứng dụng trên Android
Hướng dẫn quy trình hỗ trợ ứng dụng, nhân rộng các kết quả khoa học và công nghệ trên địa bàn tỉnh Quảng Trị năm 2022

Về việc phối hợp thực hiện Đề án: "Ứng dụng chế phẩm vi sinh vật trong sản xuất nông nghiệp giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh Quảng Trị"

Thông báo về việc triển khai dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, mức độ 4 trong thực hiện thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Trị

Thông báo về việc đăng ký đề xuất nhiệm vụ, đặt hàng nhiệm vụ KHCN cấp tỉnh, bắt đầu thực hiện năm 2022

Ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất nông nghiệp hữu cơ ở Quảng Trị
Thống kê truy cập
Số người online 804
Hôm nay 02
Hôm qua 4.841
Tất cả 5.837.996
© CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ QUẢNG TRỊ
Cơ quan chủ quản: Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Trị
Chịu trách nhiệm: Trần Ngọc Lân, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ. Địa chỉ: 204 Hùng Vương, Đông Hà; ĐT: 0233.3550 382.
Thiết kế và xây dựng: Trung tâm Nghiên cứu, Ứng dụng và Thông tin KH&CN. Ghi rõ nguồn Dostquangtri khi sử dụng thông tin từ website này!