Thứ Tư ngày 29/6/2022 Nhiệt liệt chào mừng Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam 18-5: "Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo – Đẩy nhanh quá trình phục hồi, phát triển kinh tế - xã hội" Cấu trúc Cổng Đăng nhập
Tin tức - Sự kiện: Tin tổng hợp
Cập nhật: Thứ Hai, ngày 14/3/2022

Khơi dậy việc ứng dụng công nghệ thích hợp
Năm 1973, nhà kinh tế người Anh E.F. Schumacher xuất bản cuốn Small Is Beautiful (Tạm dịch: Nhỏ thì đẹp), ủng hộ việc các nước nghèo ứng dụng những công nghệ ít đòi hỏi thâm dụng vốn và phù hợp với điều kiện địa phương trên quy mô vừa đủ. Cuốn sách đã gây nhiều tranh luận sôi nổi trong thập niên 1970 – 1980 về chủ đề “công nghệ thích hợp”.
Các nước nghèo có xu hướng bị bỏ lại ngày càng xa trong cuộc đua công nghệ sản xuất thông minh mới. Ảnh: Medium
Đối với các quốc gia đang phát triển, khả năng ứng dụng công nghệ mới – có nguồn gốc từ nước giàu – chắc chắn sẽ trở thành một lợi thế quan trọng. Tuy nhiên, công nghệ được phát triển ở những nền kinh tế tiên tiến, nơi có nhiều vốn và kỹ năng hơn, thực chất lại vừa là cơ hội lẫn thách thức cho nước nghèo.

Trong một cuộc thảo luận gần đây do Hiệp hội Kinh tế Quốc tế (IEA) tổ chức, giáo sư Frances Stewart từ Đại học Oxford đã dẫn chiếu câu chuyện thành công của Đông Á, điển hình là Hàn Quốc và Đài Loan (thập niên 1970, 1980) hay Trung Quốc sau này – tất cả đều thoát nghèo và tăng trưởng ngoạn mục nhờ mô hình công nghiệp hóa định hướng xuất khẩu, khi các nhà máy thu hút rất nhiều lao động từ khu vực nông thôn và đạt được năng suất cao hơn. Nhưng kỳ tích này khó có thể được tái lập ở bất cứ đâu và ông lo ngại ngành sản xuất hiện nay sẽ không tạo ra đủ công ăn việc làm lẫn giúp các nước nghèo cải thiện mức sống.

Công nghệ sản xuất đang ngày càng thâm dụng nhiều kỹ năng, trong khi tỷ trọng đóng góp của lao động vào sự gia tăng giá trị lại bị sụt giảm bởi tự động hóa và những loại hình đổi mới khác. Theo Daron Acemoglu từ MIT, chính sự cạnh tranh trên quy mô toàn cầu, sức mạnh quá lớn của các tập đoàn cùng chính sách trợ cấp (như miễn giảm thuế) cho lĩnh vực đầu tư thâm dụng vốn,... đã khuyến khích những sáng tạo đổi mới thay thế lao động. Đây không phải là tin vui đối với các nước đang phát triển, nơi có lợi thế so sánh nằm ở những hàng hóa thâm dụng lao động. Nhiều nền kinh tế thu nhập thấp và trung bình hiện đang có dấu hiệu “giải công nghiệp hóa sớm” (premature de-industrialization)1 ngay cả khi chưa hoàn toàn được công nghiệp hóa. Ngoài ra, dữ liệu của Acemoglu còn cho thấy các công nghệ mới chủ yếu chỉ đang làm lợi cho những lao động trình độ cao – vốn khan hiếm ở các quốc gia thu nhập thấp, từ đó ngăn cản những nền kinh tế này hấp thu tri thức (know-how) tiên tiến. Và như nhà kinh tế Fabrizio Zilibotti từ Yale bình luận, điều này cũng gây nên sự căng thẳng giữa nhu cầu chuyển giao công nghệ với tính bình đẳng của thị trường lao động.

Một chủ đề nữa cũng gây rất nhiều tranh cãi là mức độ linh hoạt của các nhà sản xuất trong việc áp dụng những công nghệ phù hợp với điều kiện đặc thù địa phương. Toàn cầu hóa và sự mở rộng của các chuỗi cung ứng xuyên biên giới có thể sẽ làm triệt tiêu nhiều phạm vi thích ứng do những công nghệ vật chất hữu hình (physical technology) mang đến. Như Eric Verhoogen từ ĐH. Columbia lập luận: các sản phẩm chất lượng cao thường đi kèm với những công nghệ thâm dụng nhiều vốn và kỹ năng hơn – rào cản đối với phần lớn doanh nghiệp ở các nước nghèo. Ông cũng cảnh báo: ngay cả khi vẫn có chỗ cho sự linh hoạt thì việc xa rời những chuẩn mực toàn cầu sẽ khiến các doanh nghiệp địa phương theo đuổi lộ trình công nghệ tụt hậu hơn. TS. Gustavo de Souza từ ĐH. Chicago đã làm rõ một số mặt trái của vấn đề thông qua những bằng chứng tại Brazil – chính sách đánh thuế đối với các hợp đồng cho thuê công nghệ [quốc tế] đã làm sụt giảm số lượng việc làm nói chung lẫn tỷ lệ lao động kỹ năng cao trong những doanh nghiệp bị ảnh hưởng nói riêng ở nước này. Mặc dù là một quốc gia thu nhập trung bình cao (upper-middle-income) và có năng lực công nghệ tương đối khá nhưng Brazil vẫn gặp rất nhiều khó khăn trong việc thay thế công nghệ tiên tiến nhập khẩu. Như vậy, một nhiệm vụ khá hứa hẹn nhưng không kém phần thách thức là cần định hướng lại hoạt động đổi mới toàn cầu theo hướng thân thiện hơn với lao động.

Một nghiên cứu gần đây do Jacob Moscona (Harvard) và Karthik Sastry (MIT) thực hiện đã phát hiện thấy những cải tiến về công nghệ sinh học trong nông nghiệp – do chỉ tập trung giải quyết các vấn đề cụ thể (như mầm bệnh) ở địa phương nên thường ít được chuyển giao qua những vùng khí hậu khác. Acemoglu thì chỉ ra sự gia tăng đáng kể trong lĩnh vực nghiên cứu về năng lượng tái tạo của Hoa Kỳ khi các chương trình chính phủ và áp lực xã hội kết hợp đã làm thay đổi những khuyến khích (incentives) đối với khu vực tư nhân. Hay việc khuyến khích phát triển các công nghệ quân sự mới luôn là một ưu tiên trong kho chính sách của nhiều chính phủ,... Câu hỏi đặt ra là liệu chúng ta có thể thực hiện những nỗ lực tương tự để khuyến khích các đổi mới thân thiện hơn với lao động trên toàn cầu? Đó có thể là những robot cùng làm việc thay vì hoàn toàn thay thế con người trong dây chuyền sản xuất, hay các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) giúp giáo viên, y tá,.. thực hiện những nhiệm vụ đòi hỏi nhiều kỹ năng và chuyên sâu hơn,...

Sẽ hơi quá đáng nếu chúng ta yêu cầu chính phủ ở các quốc gia công nghệ tiên tiến hình dung lại cách tiếp cận đổi mới của họ và lưu tâm hơn đến lợi ích của những nước nghèo. Nhưng trong lúc theo đuổi tư lợi (self-interest), tất cả nên cùng nhìn về một hướng bởi chính bản thân các nước phát triển cũng phải hứng chịu những ảnh hưởng do tình trạng an ninh kinh tế bất ổn, thị trường lao động phân cực, công ăn việc làm suy giảm cùng nhiều vấn nạn chính trị xã hội đi kèm,... Sau cùng, vòng cung công nghệ (the arc of technology) cần được uốn theo nhu cầu xã hội thay vì mong chờ xã hội điều chỉnh thích ứng với nhu cầu của công nghệ (technology’s demand).

Chú thích:
1. Giải công nghiệp hóa sớm (premature de-industrialization) là hiện tượng thu hẹp hay sụt giảm số lượng công ăn việc làm trong lĩnh vực sản xuất chế tạo tại các quốc gia đang phát triển công nghiệp hóa, trước khi người dân ở những nước này kịp trở nên giàu có. Tại Việt Nam, GS. Trần Văn Thọ đã từng nhiều lần cảnh báo về nguy cơ này song chưa được các nhà làm chính sách quan tâm đúng mực.

(*) Tác giả Dani Rodrik là giáo sư kinh tế chính trị tại Trường Quản lý Nhà nước Kennedy thuộc Đại học Harvard, chủ tịch Hiệp hội Kinh tế Quốc tế (IEA), tác giả cuốn Straight Talk on Trade: Ideas for a Sane World Economy (Tạm dịch: Trao đổi thẳng thắn về thương mại: Những ý tưởng cho một nền kinh tế thế giới lành mạnh, NXB ĐH Princeton, 2017).
https://khoahocphattrien.vn/
Tin, bài cùng lĩnh vực
Công nghệ bức xạ trong kiểm soát ô nhiễm chất thải nhựa (28/6/2022)
Đóng góp mới vào bộ sưu tập mẫu vật thiên nhiên của Việt Nam (28/6/2022)
Tự động hóa - chìa khóa giúp doanh nghiệp tăng năng suất làm việc (21/6/2022)
Xơ phổi vô căn và giải pháp điều trị kháng xơ hiệu quả (21/6/2022)
Kỷ nguyên năng lượng hydro đã trở thành hiện thực (17/6/2022)
Cam Lộ: Cây rau đay quả dài cho thu nhập hơn 400 triệu đồng/ha (16/6/2022)
Tăng cường các giải pháp hỗ trợ ví điện tử (15/6/2022)
Thúc đẩy đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp - Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam (14/6/2022)
Quy trình sản xuất dầu neem chứa hoạt chất azadirachtin hàm lượng cao (14/6/2022)
Chuỗi giá trị dược liệu gắn với du lịch (14/6/2022)
Hiệu quả kinh tế từ phát triển HTX ứng dụng công nghệ cao (13/6/2022)
Hiệu quả từ việc chuyển đổi diện tích cây sắn kém hiệu quả sang cây trồng khác ở vùng Lìa (13/6/2022)
Nâng cao hiệu quả kinh tế nhờ chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp (13/6/2022)
Người tiên phong thử nghiệm nhiều cây trồng mới trên đất Cùa (13/6/2022)
Đa dạng sinh học của Việt Nam: Xu hướng suy giảm và giải pháp (09/6/2022)
Áp dụng công nghệ để khai thác tối ưu hoá các nhà máy thuỷ điện (01/6/2022)
Biến xỉ thải photpho thành vật liệu mới trong xây dựng và giao thông (30/5/2022)
Triển vọng từ phát triển cây quế ở Cam Lộ (27/5/2022)
Phát triển thị trường khoa học và công nghệ trong nông nghiệp ở Việt Nam (25/5/2022)
Sinh vật biến đổi gen và cuộc sống (25/5/2022)
Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang ở trong tay những người trẻ (16/5/2022)
Đưa cà phê Arabica Khe Sanh vào thị trường Hoa Kỳ (16/5/2022)
Quy hoạch vùng, tạo lợi thế cạnh tranh trong sản xuất nông nghiệp ở Vĩnh Linh (12/5/2022)
Khuyến khích chuyển đổi từ than đá sang năng lượng tái tạo (11/5/2022)
Tăng cường quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói nông sản xuất khẩu (10/5/2022)
Điện toán đám mây và những ưu tiên xây dựng hạ tầng cho công nghệ số (06/5/2022)
Thị trường khởi nghiệp: Những thách thức của nhà đầu tư nội (04/5/2022)
Công nghệ in 3D và định hướng lộ trình phát triển tại Việt Nam (27/4/2022)
Triệu Phong đẩy mạnh phát triển công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp (25/4/2022)
Trí tuệ nhân tạo và công nghệ 6G (19/4/2022)
Người giữ nghề bún truyền thống (12/4/2022)
Đẩy mạnh kết nối đưa hàng Việt tới tay người tiêu dùng (08/4/2022)
Đẩy mạnh phong trào thi đua “Làm giàu cho mình, làm giàu cho quê hương” (08/4/2022)
Lựa chọn mô hình sản xuất phù hợp cho đồng bào dân tộc thiểu số (06/4/2022)
Thành lập doanh nghiệp spin-off: Góc nhìn từ trường đại học (05/4/2022)
Chiến lược tăng trưởng dựa trên yếu tố công nghệ số và dữ liệu số (05/4/2022)
Chế biến và bảo quản nông sản: Phải cải thiện trình độ và năng lực công nghệ (17/3/2022)
Công nghệ kết nối trong sản xuất nông nghiệp thông minh và định hướng cho Việt Nam (15/3/2022)
Ưu tiên phát triển công nghệ tự động hóa tiến tới làm chủ công nghệ lõi (03/3/2022)
Hệ tiêu chí nước công nghiệp theo hướng hiện đại (03/3/2022)
Xu hướng startup 2022 (23/02/2022)
Thúc đẩy hợp tác hoạt động truy xuất nguồn gốc toàn cầu (18/02/2022)
5 xu hướng phát triển công nghệ y tế (18/02/2022)
Ứng dụng công nghệ vi chất lỏng trong sản xuất thuốc nano (17/02/2022)
Nuôi trồng thủy sản 4.0: cần hiểu rõ về chi phí công nghệ (09/02/2022)
Ứng dụng công nghệ vi chất lỏng trong sản xuất thuốc nano (31/12/2021)
Công nghệ đồng phát hạt nhân và triển vọng phát triển (24/12/2021)
Hợp tác khoa học và công nghệ hỗ trợ các giải pháp công bằng, kịp thời và toàn cầu ứng phó với COVID-19 (14/12/2021)
5 công nghệ xanh hóa pin xe điện trong tương lai (06/12/2021)
Đổi mới công nghệ ở Việt Nam: Đánh giá tác động đến tăng trưởng kinh tế và một số khuyến nghị (29/11/2021)
Tải ứng dụng Khai báo y tế toàn dân NCOV
Ứng dụng trên IOS Ứng dụng trên Android
Thông báo lịch tiếp công dân 6 tháng cuối năm của Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Trị

Thông báo về việc tổ chức Cuộc thi: Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tỉnh Quảng Trị năm 2022

Hướng dẫn quy trình hỗ trợ ứng dụng, nhân rộng các kết quả khoa học và công nghệ trên địa bàn tỉnh Quảng Trị năm 2022

Về việc phối hợp thực hiện Đề án: "Ứng dụng chế phẩm vi sinh vật trong sản xuất nông nghiệp giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh Quảng Trị"

Thông báo về việc triển khai dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, mức độ 4 trong thực hiện thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Trị

Ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất nông nghiệp hữu cơ ở Quảng Trị
Thống kê truy cập
Số người online 487
Hôm nay 792
Hôm qua 4.695
Tất cả 5.801.566
© CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ QUẢNG TRỊ
Cơ quan chủ quản: Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Trị
Chịu trách nhiệm: Trần Ngọc Lân, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ. Địa chỉ: 204 Hùng Vương, Đông Hà; ĐT: 0233.3550 382.
Thiết kế và xây dựng: Trung tâm Nghiên cứu, Ứng dụng và Thông tin KH&CN. Ghi rõ nguồn Dostquangtri khi sử dụng thông tin từ website này!