Giáo sư Viện sỹ Nguyễn Văn Hiệu

8

Giáo sư Viện sĩ Nguyễn Văn Hiệu sinh ngày 21-7-1938 tại thị xã Hà Đông (Hà Tây). Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, cậu học sinh con nhà nghèo và có cha là cán bộ hoạt động nay đây mai đó, không có mấy cơ hội được học hành liên tục và nhiều khi phải vừa làm vừa học. Sau cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi, anh Nguyễn Văn Hiệu thi đỗ vào Trường Đại học Sư phạm và theo học ngành vật lý, sau khi tốt nghiệp anh đã được phân công về giảng dạy ở Trường đại học Tổng hợp với ham muốn của mình theo đuổi những đề tài nghiên cứu về vật lý lý thuyết.

Khi được sang nghiên cứu vật lý hạt nhân tại Viện Đúp-na, một tổ chức khoa học nổi tiếng của các nước xã hội chủ nghĩa vào đầu những năm 60, người thanh niên Nguyễn Văn Hiệu nhanh chóng phát huy được tiềm năng trí tuệ của mình. Chỉ sau ba năm (1961-1963), anh đã hoàn thành nhiều công trình về lý thuyết tương tác yếu của các hạt cơ bản – một lĩnh vực nghiên cứu đang có “tính thời sự” nóng hổi lúc đó. Tiếp theo, anh lại bắt tay ngay vào một lĩnh vực nghiên cứu mới: các tính chất của các biên độ tán xạ các hạt nhân năng lượng cao, đã gây một tiếng vang rộng lớn trong dư luận các nhà vật lý về kết quả chứng minh được các hệ tiệm cận của các biên độ tán xạ. Kết quả lý thú và nổi bật này giúp cho các nhà vật lý trẻ tuổi Việt Nam bảo vệ thành công xuất sắc luận án tiến sĩ năm mới tròn 26 tuổi và chỉ một năm sau khi bảo vệ luận án phó tiến sĩ. Từ đây anh bắt đầu đi sâu nghiên cứu “Lý thuyết đối xứng các hạt cơ bản”. Năm 1967 anh hoàn thành tập sách gồm 20 công trình nghiên cứu có tựa đề “Thuyết đối xứng đơn của các hạt cơ bản”.
Năm 1982, Nguyễn Văn Hiệu được bầu là Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô và năm 1986 ông được trao tặng giải thưởng Lênin, danh hiệu cao quí nhất của Liên bang Xô Viết.
Giáo sư Nguyễn Văn Hiệu là tác giả của hàng trăm công trình nghiên cứu thuộc hai lĩnh vực: Lý thuyết trường lượng tử và lý thuyết chất rắn. Thêm vào đó, ông đã có đóng góp to lớn trong việc thành lập Viện Vật lý và Viện Khoa học Việt Nam.
Suốt 40 năm qua, mặc dù có giai đoạn dài tham gia công tác quản lý, Giáo sư, viện sĩ Nguyễn Văn Hiệu vẫn dành nhiều thời gian để làm khoa học và làm nhiệm vụ người thầy giáo. Ông quan tâm đào tạo nhiều thế hệ cán bộ và nay vẫn tiếp tục hướng dẫn nghiên cứu sinh, giảng dạy cao học và tham gia giảng dạy cả bậc đại học. Lúc nào cũng dễ dàng nhận thấy ở ông một con người nhiệt tình, say sưa với mọi công việc, cho dù đó là công việc có nhiều khó khăn, nhưng khi được giao nhiệm vụ và thấy đó là công việc bức xúc, rất cần thiết cho đời sống của nhân dân, ông đều tham gia với tất cả trí tuệ và tâm huyết của mình. Tập hợp các công trình của Giáo sư, viện sĩ Nguyễn Văn Hiệu đã được tặng thưởng Giải thưởng Hồ Chí Minh.
Trong suốt cuộc đời hoạt động khoa học của mình, GS VS Nguyễn Văn Hiệu đã giữ nhiều chức vụ khác nhau: Viện trưởng Viện Vật lý, Viện trưởng Viện khoa học Vật liệu, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, Thành viên Hội đồng Khoa học Viện Nghiên cứu hạt nhân Dubna, Chủ nhiệm chương trình Intercosmos Việt Nam, Phó tổng biên tập Tạp chí quốc tế về “Vật lý học các hạt cơ bản và hạt nhân nguyên tử”, Đại biểu Quốc hội khoá IV, V,VI,VII,VIII.